Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun üç şekli bulunmaktadır. Birincisinde dikkat eksikliği ön planda, ikinci tipinde hiperaktivite ön planda ,diğer tipinde ise ikisi birlikte görülmektedir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu toplumda sık görülmektedir. Bu çocuklarda sürekli hareketlilik ile beraber dikkat eksikliği ve fevri olma durumu sıktır. Bu belirtilerin görünümü tanının geçerli olması için 7 yaşından önce başlamalıdır.

Dikkat eksikliği belirtileri -başka nedenler yok ise - :Dikkatlerini uzun süre toparlayamazlar , başladıkları işlerin sonunu getirmekte güçlük çekerler , dikkat gerektiren günlük işlerden kaçınırlar, eşyalarını sık sık kaybederler, günlük işlerde unutkanlıkları vardır, işlerini düzensiz ve dağınık yaparlar , genelde bir işten diğerine çok sık geçiş yaparlar, karşısındakini dinlememe sık sık konu değiştirme görülür, dikkatleri ilgisiz uyaranlarla sık sık dağılır, çalışmaları plansızdır , emirleri anlamakta güçlük çekerler, yaptıkları işlerde dikkatsizce hatalar yaparlar.

Hiperaktivite belirtileri-başka nedenler yok ise- :Yerinde duramama hali vardır, devamlı kıpır kıpır haldedirler, kendi yaşıtlarına göre belirgin farklılık ile sürekli hareket halindedirler, Her şeye karışma , mobilyaların üzerinde gezme , ev içinde koşuşturma , bir iş yaparken sık sık ayağa kalkma gezinme halindedirler, konuşmanın sonu gelmeden araya girerler, başkaları onların sözünü kesememekten yakınır,elleri ayakları kıpır kıpırdır, ellerinde sürekli bir şeylerle oynarlar, olası sonuçlarını düşünmeden tehlikeli işlere girme görülür, sakinlik isteyen grup içi etkinliklere katılmakta zorlanırlar, etraftaki insanlar tarafından sık sık hareketlilik konusunda uyarılırlar.

Hiperaktivite ve dikkat eksikliği olan çocuklarda okul çağından önce ve okul çağında hareketlilik ve dikkat eksikliği belirgin olarak göze çarpar. Bu dikkat eksikliği ve hiperaktivite özellikleri sadece bir ortamda değil birkaç ortamda kendini belli eder . Hiperaktif çocukların işlevselliği belirgin olarak bozulur , özellikle okul döneminde göreceli bir başarısızlık ve sık sık öğretmeninden uyarı alma görülür. Derse konsantre olamadığı ve dikkat eksikliği olduğu için , çoğu zaman zeka normal hatta normalin üstünde olmasına rağmen derslerde başarısızlık görülür.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda ek diğer psikiyatrik durumlar olabilir. Bu psikiyatrik durumlar arasında öğrenme güçlükleri , karşı gelme bozukluğu , davranış bozukluğu , anksiyete bozuklukları sayılabilir .Önemli olan bu tanının psikiyatrik muayene ve testler ile kesinleştirilmesi gerekir.

Tedavi konusunda ilaç tedavisi ön plandadır. Türkiyede mevcut ilaçlar ile dikkat eksikliği ve hiperaktivite semptomları büyük oranda kontrol altına alınabilmektedir. Gerekirse ilaç tedavisinin yanı sıra ek olarak pedagojik eğitim ile dikkat süresini artırma ve davranışçı yaklaşımlar vardır. İlaç tedavisinin ne kadar devam edeceği klinik görünüm ve semptomların devam etmesine göre tespit edilir.

Hiperaktif çocuğun ailesinin yönlendirilmesi önemlidir. Ailenin bu türlü bir çocuğu idare etmesi güç olur , Genelde çocuğun sosyal ilişkileri bozulur ve arkadaş ilişkilerinde sorunlar yaşanır . Ders başarısızlığı da bu duruma eklenince çocuğun kendine olan özgüveni azalır , alınganlığı artar. Bu nedenle ailenin ve çocuğun psikososyal açıdan desteklenmesi çok önemli bir konudur.

Diğer yandan çocuğun okul içerisindeki durumu öğretmenin yönlendirmesi ve davranışları önemli olmaktadır. Yanlış tutumlar çocukların hareketliliğini daha da artırmakta , mevcut problemlerin çözümünü güçleştirmektedir. Okul -aile - doktor işbirliği bu durumda çok önemlidir.

1. Dikkat Eksikliği/Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?

Üç temel problem tanımlanmaktadır: (1) Dikkat eksikliği (2) Hiperaktivite (aşırı hareketlilik) (3) Dürtüsellik. Okul çağındaki çocukların %3-7'sinde görülen bir bozukluktur (Yaklaşık 20 çocuktan birinde DEHB bulunur). Tipik olarak 7 yaşından önce başlar (Sorunlar genellikle kurallı yaşamla birlikte başladığından "yakınma" 7 yaşından sonra başlayabilir ancak ipuçları geçmişte bulunabilir). En az iki ortamda sorunlar vardır (ev, okul, vs.). Erkek çocuklarda daha sık rastlanır. Kronik bir seyri vardır. Zaman içinde belirtiler yaşa uygun olarak değişimler gösterir. Yüksek düzeyde genetik nedenselliğe sahip bir bozukluktur.

2. Tanısı Nasıl Konur?

DEHB klinik bir tanıdır. Çocuk psikiyatrisi uzmanlarınca tanısı konulabilir. Bozukluğun saptanmasında psikometrik ölçümler yararlı olabilir. Laboratuar testleri ve görüntüleme yöntemleri tanı koydurucu değildir, ancak ek tıbbi sorunların varlığında ya da dışlanmasında yararlıdır.

3. DEHB'ye eşlik edebilen bozukluklar nelerdir?

Bu bozukluk %70 oranında en az ikinci bir psikiyatrik tanı ile birliktelik gösterir. Bunlar tanılar arasında özgül öğrenme bozuklukları, davranım bozukluğu, depresyon ve diğer duygudurum bozuklukları, tik bozuklukları, çeşitli kaygı bozuklukları ve obsesif kompulsif bozukluk gibi bozukluklar yer alır.

4. Dikkat Eksikilği Hiperaktivite Bozukluğu' nda en sık görülen sorunlar:

. Zamanı iyi kullanamama, öncelikleri tayin edememe
. Dağınıklık, düzensizlik
. Sakarlık, koordinasyon güçlükleri
. Uyku sorunları
. İştah sorunları
. Aile ve arkadaşlarla ilişki sorunları
. Yaşadıklarından ders alamama

5. Ergenlikte belirtiler değişir mi?

Ergenlikte ek bazı sorunlar gündeme gelebilir. Bunlar arasında şunlar yer alır:

. Okul başarısızlığının süreğenleşmesi
. Aile ve arkadaş ilişkilerinde bozulma
. Özgüven eksikliği
. Moral bozukluğu
. Yasal ya da tıbbi sorunlara yol açabilecek riskli davranışlar (ör, madde kullanımı, rasgele cinsel ilişkiye girme, suç işleme)